penzioneri-

Ако Владата не ја наметнеше во јавноста темата за загрижувачкиот тренд на пад на наталитетот, тешко дека ќе имавме прилика да слушнеме од министерот за труд и социјала, Спиро Ристовски, дека пензискиот систем практично е пред колапс! Иако, состојбата веќе подолг период е аларматна и бара итни решенија, проблемот се призна дури сега, и тоа помалку случајно.

-Имаме запрепастувачка ситуација на еден пензионер во моментот да работат и одговараат за него 1,7 вработени лица што е тешко одржливо за целокупниот пензиски систем во Република Македонија, а до пред 20 години за потребите на еден пензионер работеа четири до пет лица – рече Ристовски, апелирајќи сериозно да се сфати ризикот од намалувањето на нателитетот.

Но, иако проблемот и јавно беше обелоденет, нема никакви најави дека се планираат било какви мерки за подобрување на ситуацијата. Напротив, таа дополнително ќе се влоши во март идната година, за кога е најавено ново зголемување на пензиите, овој пат за 5 проценти!

Од буџетот за пензии 287 милиони евра!

На Фондот за ПИОМ потребни му се околу 750 милиони евра годишно за пензии, но од придонесите што ги уплаќаат вработените собира не цели 450 милиони. За да обезбеди редовни пензии, Владата годинава директно од буџетот префрли во Фондот рекордни 287 милиони евра, или речиси исто колку и за капитални инвестиции. Праксата да се „помага“ ПИОМ не е нова, бидејќи пензискиот систем веќе дваесетина години не е самоодржлив, но последниве години зазема драматични размери. Така, само во однос на лани сумата што се трансферерира од буџетот е зголемена за 54 милиони евра, а во однос на 2008 година за цели 100 милиони евра!

Главната фалинка на македонскиот пензискиот систем, како и повеќето од земјите на источниот блок, е што тој е проектиран во социјализмот, кога имало многу повеќе работници, а многу помалку пензионери. На пример, во 1990 година, пред распадот на Југославија, во земјава имало 602.000 вработени и само 166.000 пензионери, што значи сооднос вработени/пензионери бил 3,6:1! Масовните отпуштања од работа во транзицијата и стареењето на населението во меѓувреме, овој сооднос денес го сведоа на 1,7:1. Има само 465.000 осигуреници, а дури 280.000 пензионери!

ПИОМ:Најлошото допрва доаѓа!

Но, најлошото се уште не дошло. Пензискиот систем особено ќе се најде на удар за 20-тина година, кога според проекциите на експертите во Фондот, бројот на старите лица ќе достигне третина од населението над 18 години и ќе биде еднаков на бројот на вработените!

– Во песимистичкото сценарио соодносот вработени/пензионери ќе се намали до 1,11:1, а дури и во оптимистичкото сценарио тој сооднос е неповолен и се намалува до 1,46:1. Ваков сооднос укажува дека систем кој се заснова само на тековно финансирање ќе има проблеми во своето работење, бидејќи самиот сооднос осигуреници – пензионери е индикатор за неодржливоста на системот – оценуваат експертите на ПИОМ.

И покрај крајно загрижувачките показатели, владата сепак, не планира значајни реформи што би ја вратиле виталноста на пензискиот систем. Годинава имаше само мало намалување на основицата за идните пензионери, но, според упатените, сериозен импакт може да се почуствува само преку зголемување на старосната граница за пензионирање, по примерот на многу европски земји. Сепак, ваков потег е малку веројатен, со оглед на политичките импликации од него.

Засега, сите надежи се во приватните пензиски фондови, кои за неколку децении треба да понесат посериозен дел од товарот, кој сега е само на грбот на државата.

М.Г. 

Извор: Фактор

СПОРЕД ДРЖАВНИОТ ЗАВОД ЗА СТАТИСТИKА

Демографски стануваме дом за стари лица

Македонија веќе може да се смета за стара зашто има повеќе од 8 отсто старо население, вели Амалија Јовановиќ, социјален демограф

Мариjа Тасев

До 2050 година, првпат во историјата на човештвото, бројот на старите во светот ќе го собори бројот на младите, објавија демографите вчера, на Меѓународниот ден на старите лица. Македонија не е исклучок – бројот на жители помлади од 15 години полека се доближува до бројот на лицата постари од 64 години.

Според податоци од Државниот завод за статистика, во земјава живеат околу 16.450 лица постари од 65 години, наспрема 26.770 лица помлади од 15 години.

Со исклучок на Јапонија, првите 25 земји на листата на демографски најстарите земји, се од Европа. Според извештајот, објавен по повод 1 Октомври – Меѓународниот ден на возрасните лица, 893 милиони луѓе или 12,8 проценти од вкупните седум милијарди жители на Земјата се на возраст над 60 години. Прогнозите предвидуваат дека во следната деценија таа група на луѓе ќе се зголеми за 200 милиони и ќе изнесува над милијарда. А, тоа веќе го вклучи алармот на стручњаците, кои предупредуваат дека тоа ќе ги оптовари здравствените и социјалните системи на државите.

Не се товар

Во извештајот се посочува дека до средината на 21 век околу 80 проценти од возрасните луѓе ќе живеат во развиените земји. А, според демографските пресметки, штом бројот на старите лица е поголем од 8 проценти, вкупното население се смета за старо.

– И Македонија веќе може да се смета за стара зашто има повеќе од 8 проценти население над 65-годишна возраст – вели Амалија Јовановиќ, социјален демограф.

За млади се сметаат децата што наполниле 15 години.

Иако процесот на глобалното стареење е карактеристичен за сите европски земји, во Македонија тој процес се засилува, па границата меѓу стари и млади секоја година с` повеќе се намалува.

Во Министерството за труд и социјална работа велат дека во рамките на одржлив развој е поттикната интеграцијата на старите лица и се настојува да им се обезбедат услови за квалитетен живот, приспособен на системот на социјална заштита.

– Во рамките на тие напори се покачувањата на пензиите, отворањето клубови за пензионери, отворање нови современи старски домови, бесплатен превоз, бесплатен бањско-климатски третман, а од 1 јануари и бесплатни лекови за лицата што имаат примања под 10 илјади денари. Отворивме и дневни центри за стари лица во Чаир и во Центар, каде што дневно поминуваат и по педесетина граѓани – велат од кабинетот на министерот за труд и социјала Спиро Ристовски.

Старите лица не смеат да бидат третирани како товар на општеството, туку како негов составен дел, велат од Министерството.

– Особено тие што се витални и можат с` уште да придонесуваат со своето искуство. Тие треба да се вклучени во сите гранки на општеството, без разлика дали како волонтери или како друг вид советници. Имаме Национална стратегија за стареење, која предвидува мерки на државата во таа област – велат од кабинетот на министерот Ристовски.

Недоволна опфатеност

И фондот за население на ОН посочува дека треба да се искористи работниот потенцијал на возрасните лица и да им стави крај на дискриминацијата и насилството врз нив. Но, никој нема коментар за статусот на стотиците стари лица кои без каква било финансиска помош живеат осамени по селата, без социјална и медицинска заштита.

Во Македонија има околу 280 илјади пензионери, а само четири државни старски дома со одвај 570 легла и километарски листи на чекање за сместување.

Во Министерството за труд и социјална работа велат дека тоа е најслабата алка во социјалната заштита во земјава. Стратегијата за стари лица не предвидува брзо решавање на проблемот. Најавена е изградба на еден старски дом в година, а еден ќе се затвори поради дислокација.

– Во Скопје се Геронтолошкиот завод „13 Ноември“ и одделот „Мајка Тереза“ со капацитет од 111 легла, како и домот за стари лица „Сју Рајдер“ во Битола со 140 кревети. Во Kуманово работи домот „Зафир Сајто“ и има најголем капацитет – 165 легла. Домот „Kиро Kрстески-Платник“ во Прилеп има 151 легло. Од вкупно 567 дури 215 стари лица материјално се необезбедени и се сместени преку центарот за социјална работа.

Во старските домови во Македонија се опфатени 0,5 отсто од вкупниот број стари лица, иако европските стандарди препорачуваат да бидат опфатени до 5 отсто.

Извор:Дневник

Жените живеат подолго од мажите

 

До 2050 година во светот ќе има повеќе стари отколку деца.

И населението во Македонија старее: постари од 65 години се 11,7 отсто од популацијата или 239.765 лица. Животниот век кај нас е 72,7 години, што е за четири години помалку отколку во ЕУ. А кај нас жените живеат 4 години подолго од мажите – нивниот просечен век е 76 години, а кај мажите 72 години.

Љубица Балабан

www.dnevnik.com.mk

 

Бабаситерките и дедоситерките се побарани од бебиситерките. Тоа, како што велат Тиквешани, го наложува динамичниот начин на живеење во 21 век кога блиските имаат с` помалку време да се грижат за своите роднини од третата доба, па се принудени да ангажираат лице за нивно негување.

– Имам татко во поодминати години и поради големите обврски на работа, не можам постојано да се грижам за него. Затоа ангажирав лице кое ќе му се најде додека сум отсутна од домот – раскажува кавадарчанка.

Седумдесет и шестгодишната Лила Петрова од Kавадарци е една од многуте во регионот во чиј дом на помош доаѓа жена која се грижи за неа по седум часа, шест дена во неделата. На негувателката ~ плаќа месечно по 6.000 денари.

– Имам син кој ми посветува многу внимание, имам и ќерка која исто така доаѓа, ама сепак имам потреба некој да биде покрај мене кога тие се зафатени оти сум парализирана на десната страна повеќе од шест години. Ми треба некој да ми помогне да седнам или да легнам, да отидам до тоалет, да ми прави друштво кога тие не се покрај мене. Јадење ми приготвува готвач, жената која доаѓа да ми помага има обврска само да ми постави да јадам, да ги измие садовите и да подзачисти – објаснува Петрова.

Оваа пензионирана службеничка вели: „Фала му на Бога, с` уште добро паметам, гледам и добро слушам“.

– Јас гледам подобро од жената што доаѓа да ме чува, иако таа е повеќе од 20 години помлада од мене. Не можам да зборувам многу убаво. Ова е втора жена што доаѓа да ми помага. Претходно друга доаѓаше повеќе од 4 години – раскажува Петрова.

Нејзиниот син Марјан вели дека грижата за неговата мајка е дел од неговите обврски.

– Родители имаме сите. Секому му посакувам да му се живи и здрави. Но ако се разболат, обврската е голема. Веќе седма година јас мојот живот и работниот ден ги планирам имајќи ги предвид потребите на мојата мајка. Имам помош од сестра ми и од мојата сопруга. Се надополнуваме во грижата. Но моравме да ангажираме и жена, која ќе се грижи за неа кога ние имаме обврски. Приватник сум, имам своја работилница и не смеам да ја запоставам работата од која живеам – вели тој.

Дека расте бројот на заинтересираните за ангажирање жени кои би се грижеле за лица од третата доба ни потврди и 61-годишната Загорка Јованова. Таа во улога на негувателка била четири пати во различни семејства. Не криеше дека сака и по петти пат да биде ангажирана за ваква работа, барем до другата година кога очекува да добие пензија.

– Тоа е, нема што да работам и сакам да излезам од дома. Сопругот ми почина, Господ не ми даде дечиња. Порано одев на работа, сега не одам. Секако дека тука има улога и заработката, освен што ќе излезам од дома, ќе си земам и некој денар. Ќе имам и друштво, со некој да си правам муабет. Живеев со свекрва, ги сакам старите луѓе, не ми пречат. Ги бањам, ги преоблекувам, им готвам. Kога ќе остарам, најверојатно и јас ќе морам да побарам некој да ме гледа, да се грижи за мене кога самата нема да можам – со насмевка раскажува Јованова.

Таа е само една од многуте што се интересираат за ваков вид работа. Станбеното прашање ~ е решено, но има и спогодби за догледување старо лице кога на жената што се ангажира ~ се дава простор за живеење без да плаќа кирија или дури ~ се припишува имот како возврат за пожртвуваноста.

Светлана Дарудова

www.dnevnik.com.mk

Години за нов почеток

Соочувајќи се со првите пензионерски денови, некои поединци се нагажираат на различни работни полиња и тврдат дека имаат повеќе обврски сега,отколку кога работеле,но други се соочуваат со губење на самодовербата,здодевноста и со чуство дека немаат за што да се надеваат во престојните денови. За задржување на благосостојбата и на менталното здравје ,експертите им советуваат на новопечените пензионери секој ден да исполната нова креативна активност и да се испробаат во работите за кои порано немале време.

Не е крај на светот

Не препуштајте им се на монотонијата и на секојдневната рутина.Ако повеќе не одите на работа,тоа незначи дека треба да се поместувате од кревет на фотелја и да ги менувате тв-каналите и барајќи нова серија од 100 епизоди која ќе ви го убие остатокот од денот.Тоа што сте во пензија,незначи дека е крај на светот.Пронајдете нови предизвици во годините кои доаѓаат,препорачуваат докторите.

Страв од иднината

За разлика од оние што имаат повеќе од доволен интерес и страст да го исполнат секој момент од својот живот по заминувањето во пензија,има и такви кои незнаат да се снајдат,се плашат за идината и паѓаат во депресија. Мажите најчести ги мачата заморни мисли дека повеќе нема да можат да напредуваат во кариерата и дека изгубиле дел од својата машкост.Жените често се чуствуваат безначани,отфрлени и вишок, па се повлекуваат во себе обидиувајќи се да ги спречат своите човекови потреби. Во некои слуачаи се јавува и потиштеност(меланхолија),пад на енергијата,несоница и немање на желба за јадење.Како резултат на депресијата,се случува поединци да ја изгубат врската со реалноста,па без причина се борат со чуство на вина.Има и такви пензионери кои по одредено време се соочуваат со телесно и ментално пропаѓање,вознемиреност и нерасположеност кое ги блокира да одат понатаму.Поради нарушувањето на сонот и исцрпеност, подоцна во текот на денот некои се повлекуваат во себе и ја прекинуваат комуникацијата со блиското опкружување, велат докторите.

Како да ја победите депресијата

Има многу начини како да ја надмините  депресијата.Научете нешто ново и пронајдете го вашиот неоткриен талент,Кога сакате квалитетно да ги искористите пензионерските денови,потридете се да направите нешто што порано не сте го правеле поради недостиг на времето и организирајте си ги активностите по кои се чуствувате исполнети и задоволни.Посветете си себеси и на животниот партнер во целост.Вежбајте јога или научете танцови чекори.Запишете се на часово по странски јазици,сликајте, изработувајте предмети одите во кино,театар.Шетајте покрај река,во парк.Има ли нешто поубаво од реализирана личност,сега веќе можете да уживате во животот.

ЕУ година на активно стареење

Оваа година има намера да се подигне свеста за придонесот што постарите луѓе го прават за општеството. Се обидуваме да ги охрабри политичарите и релевантните засегнати страни на сите нивоа да се преземе акција со цел за создавање на подобри можности за активно стареење и зајакнување на солидарноста меѓу генерациите.

Што е активно стареење?

Активно стареење подразбира стареење во добро здравје и како полноправен член на општеството, со чувство на поголема исполнетост во нашите работни места, повеќе самостојни и независни во нашите секојдневни животи и повеќе вклучени како граѓани. Не е важно колку години имаме, сепак можеме да ја одиграме нашата улога во општеството и да уживаме подобар квалитет на живот. Европската 2012 година има за цел да промовира активно стареење во три области:

Вработување – како што животниот век се зголемува низ цела Европа, се зголемува и возраста за одење во пензија, но многумина стравуваат дека тие не ќе бидат во можност да останат на нивните сегашни работни места или да најдат друга работа се додека не можат да се пензионираат со пристојна пензија. Ние мора да им дадеме на постарите работници подобра позиција на пазарот на трудот.

Учество во општеството – пензионирањето од една е работа не значи станување неактивен. Придонесот на постарите луѓе во општество е како негуватели за другите, обично сопствените родители или брачни другари и нивните внуци често се занемарува како и нивната улога како волонтери. Европската година има за цел да се обезбеди поголема потврда за она што постарите луѓе му носат на општеството и да се создаде поголема поддршка и услови за нив.

Самостојно живеење – нашето здравје опаѓа како што старееме, но многу може да се направи за да се справиме со овој пад. И сосема мали промени во нашата средина може да направат голема разлика во луѓето кои страдаат од различни здравствени нарушувања и пречки во развојот. Активно стареење, исто така, значи зајакнување на самите себе, така што можеме да проживееме што е можно подолго.

Europa.eu

Според последните статистики и направени испитувања, граѓаните на нашата држава во просек живеат четири години помалку во споредба со оние од земјите-членки на ЕУ.

Овој не баш пријатен податок за нас денес го објави Светската здравствена организација (СЗО) по повод Светскиот ден на здравјето, 7-ми април. Статистиката е правена само врз основа на чисти факти, во кои не се наведуваат конкретните причини кои придонесуваат за дадениот резултат, туку едноставно се обсервирани податоците од испитувањето, а во краткото образложение се вели дека ова се должи на социо-економските услови и начинот на исхраната. подолго живеат жените, во просек 76 години, додека просечниот век на мажите е 72 години. А како најчеста причина за смртноста на македонските граѓани се кардиоваскуларните болести.

Најстари лица на територијата на цела држава има во полошкиот регион, а најмногу надеж даваат демографските податоци од источниот дел, што по малку делува и парадоксално, затоа што истиот овој регион според заводот за статистика е со најмал стандард во нашата држава.

Како резлутат на овие факти, се доаѓа до заклучокот дека населението во Македонија се повеќе старее, па така СЗО препорачува државата да ги унапреди институциите за грижа на старите лица. Претставникот на СЗО за Македонија, Марија Кишман вели дека е потребно да се направи специфична стратегија што би вклучила унапредување на капацитетите на геријатриските служби, отворање на центри за стари лица, зголемување на достапноста на вакцините – особено против грипот, стручна подготовка на оние кои работат во институциите за грижа на старите лица и други мерки што ќе придонесат за подобрување на квалитетот на животот на постарите генерации.

alt

По повод Меѓународниот ден на жената – 8 Март, денеска градоначалникот на општина Карпош Стевчо Јакимовски организираше ручек за сите стари и осамени лица од оваа локална самоуправа.

– Ова е традиционален настан кој го организира општината Карпош секоја година. На овој ден сакаме да се посветиме на сите стари и осамени лица. Со овој свечен ручек, со роза, со честитка изработена од најмладите жители на општината и со влезници за утрешниот концерт на „Легенди“, ние како локална власт сакаме да ви го честитаме утрешниот празник, изјави Јакимовски.

Извор: Прес24

Вистаина или не?

Понекогаш старите мажи и жени биле живата историја, меморија, племиња,народи спомени, и затоа што тие се богати со искуство и знаење  секогаш им се одавало  признание и почит.Денес тие се предмет на потсмев и презир. Ние слушаме од младите за старите дека ја  исцрпиле инспирцијата и креативноста  ,самиот живот и сега поминуваат само мала промена, дека тие имаат претрпено  се,надеж дека нивниот живот не е завршен, дека тие веќе не се … Повеќе не се добри за ништо, туку само  за гробишта. Таа  само покажува на како размислуваат дел од младите.Но никогаш нетреба да заборавиме дека  и младите еден ден ќе го дозивеат истот.Дека староста е дел и од нивниот животен циклус.
Стариот човек, кој мисли и чувствува правилно, има право да се бунтува против оваа позиција, како што има право да сакаат и солзи – право даникогаш да не истекуваат.

Во време на економска криза, старите лица страдаат најмногу, рече Хамарберг, кој вчера во Советот на Европа го претстави извештајот за активностите во последната година, поради што во него не е опишана состојбата со македонското малцинство во Грција и во Бугарија

Можеби не постигнавме с`, но постигнавме многу, истакна во вчерашното обраќање во Парламентарното собрание на Советот на Европа комесарот за човекови права Томас Хамарберг. Тој во март ќе му ја препушти функцијата на Нилс Мужњиекс, кој беше изгласан со огромно мнозинство гласови.

Хамарберг вчера го претстави извештајот за активностите во последната година, па од тие причини во него ја нема состојбата со македонското малцинство во Грција и во Бугарија. Токму Хамарберг беше комесарот за човекови права кој неколкупати во своите извештаи ги повика двете земји да ги признаат Македонците и да им ги дадат нивните права како што тоа личи и треба да биде за која било европска земја. Хамарберг не беше лично задоволен што владите на Грција и на Бугарија не ги спроведуваат одлуките на Судот за човекови права во процесите во кои македонското малцинство извојува правна победа.

– Тој е извонредна личност и имаше извонреден шестгодишен мандат – изјави вчера кусо за „Дневник“ Мевлут Чавушоглу, доскорашен претседавач со ПССЕ.

Хамарберг лично не е сосема задоволен од состојбата со почитувањето на човековите права на европскиот континент.

– Европа мора посигурно од реторика да премине на почитување на човековите права – истакна тој во обраќањето.

Според европскиот комесар за човекови права, постојат неколку области кои посебно загрижуваат, а пред с` тоа е судскиот систем во некои држави.

– Kорупцијата, политичкото влијание и немањето ресурси ја нагризуваат независноста и кредибилитетот на судството – подвлече Хамарберг.

Kако посебен проблем тој ја наведе состојбата со Ромите, нивните проблеми со сиромаштијата, домувањето, но и стигматизацијата, а особена загриженост Хамарберг искажа за старите и изнемоштени лица.

– Старите страдаат повеќе од другите во време на сегашната економска криза и мерките што се преземаат со кастрење во буџетите. Видов знаци на голема сиромаштија кај старите лица во неколку земји. Потребна е многу подлабока расправа за правата на старите лица – порача Хамарберг.

Христо ИВАНОВСКИ, Наш известувач од Стразбур

#

p